Fourscore and Seven Books

The South Loses Again

Well over a century after the Civil War and Reconstruction, the Deep South seems to be caught in a new struggle. After heated debates, and pressures of most notably black organizations like the NAACP, four of five states gave in. Of South Carolina, Georgia, Florida, Alabama and Mississippi, only the latter has not removed the Confederate Battle flag from its public buildings or the design of its state flag. Especially Georgia seems lost in confusion and has, after initial alteration in 2001, changed its state flag again in 2003.

The complexity of the debate notwithstanding, a more in depth view at the arguments will illustrate that the flag-removal was not really necessary. The most avid opponents, prominent African-Americans, would have done better, had they redirected their energy to more tangible problems within their community.

Heritage and Hate

Supporters of the flag say it is actually very simple: the flag was raised during the centennial commemoration of the Civil War, and that is what it refers to. The fact that it was kept aloft only illustrated pride in the Southern Heritage and culture that was defended in that war.

Opponents, on the other hand, see the flag as a racial emblem. “This is, in large measure, what the Confederate flag debate in South Carolinawas all about: coming to terms with newer forms of integration,” K. Michael Prince, author of Rally ‘Round the Flag, explains. “And as in the past, it was the white population that had the most to learn to try to come to grips with the distinction between heritage and history.”[*]

Part of the racial connotation of the flag stems from the notion of slavery people attach to it. During the Civil War, the South fought to preserve slavery, they say, and the Confederate Battle flag was its prime emblem—and still is, for many opponents.

When the flag was raised in memory of the War’s centennial, in 1961, the South was a heavily segregated place—politically and legally. Still flying the flag on public buildings is seen as agreement with political ideas of segregation. This idea is emphasized by the fact that the Confederate flag is often carried by the Ku Klux Klan.

Finally, waving the flag, if not necessarily racist, was seen as exclusion of a large minority from history, as it was seen as White history. “Heritage is not hate,” says Prince, “but heritage is also not history.”[†]

Black History

Yet, if the Confederate flag is white history, it should sound odd that since 2000—the very year theSouth Carolinaflag was lowered—there has been a Black History Month. And there are many colleges in the U.S. that teach African-American Studies, making it look like it is okay to exclusively celebrate the history of selected group, other than whites.

Looking at history, it becomes apparent that the idea that the Union fought against slavery is a misconception. When the Southern states seceded, slavery was legal within the United States, and Lincoln proclaimed in his first inaugural address that he had no intention to do away with the institution. In 1861, he even signed a proposed amendment, which would prohibit Congress from interfering with slavery in the states. Finally, when “Abe” supposedly freed the slaves by issuing his Emancipation Proclamation, he only did so in the states that were in rebellion against the Union.

So, if the war was about slavery, why did the Southern states secede from a slave-holding nation? And why didn’t they rejoin the Union in 1861 or 1862, which would have secured what they were supposedly fighting for? Apparently, their Cause was something other than that “peculiar institution.”

At the time the South was apparently not fighting for slavery, the North was just as racist as the South. Not only in attitude, but also legally speaking, since in the 1860s, several Northern states forbade blacks to live in their states longer than a couple of months. Obviously, the South fought to preserve a slave-holding Confederacy—a racially burdened society. But so did the North, since it fought to preserve a slave-holding Union. All in all, there does not seem anything special about the Confederacy in comparison to the Union—or its flag.

Racism

1961, when the flag was raised again, was not only a time of racial tension, but also the moment of Civil War centennial celebrations. So the flag is not necessary connected to the racial segregation and hate.

Aside from that, racism and segregation have never been exclusively Southern. In 1974, Randy Newman published a song called “Rednecks,” in which he sings “Yes, he’s free to be put in a cage in Harlem, New York City,” commenting on the double standard in interpretation on segregation in the United States.[‡] And clearly, the segregated North was not flying the Confederate flag, but the American flag.

Rene Warfield agrees. She is a South Carolinian who lived in New York for years, and whose idea of the Deep South constituted cotton picking, slavery, and cruelty to black people. But when she moved there, she discovered otherwise: “Black people live here much better than they do in the North. You still find prejudice down here, but not as much as in the North,” she says.[§]

Numbers also indicate a clear change, since the 1960s. According to The Christian Science Monitor, 18 out of 39 black members of Congress come from Southern states, for instance. In 1964, those numbers were 0 out of 5. And there were 1,469 black elected officials in the US in 1970, to more than 9,000 in 2001. More importantly, 8 of the 10 states with the highest number of black elected officials are in the South.[**]

Clearly, political and legal desegregation illustrate the flags at State Capitols are not reflecting racial attitudes of the 1930s to 1960s. Plus, slavery is generally seen and taught as a moral wrong today, and was mainly absent in the motivation of the soldiers and politics in the Civil War. So there is little reason to see the flag as a symbol of slavery or racism, instead of ancestral pride.

As mentioned before, it was expressly put to paper that those slaves under the Union flag would not be freed, whereas those under the Confederate flag would. And the flag of the United Statesflew over the same segregation as did the Confederate flag. The KKK, finally, does not only carry the Confederate Battle flag as its hate banner, but also the American flag. Still, in the eyes of most Americans, the American flag does not deserve as much scrutiny as he Confederate flag.

So there must be something that goes beyond such historical or sociological truths about the Confederate battle flags, and that ignores parallels with the American flag—a symbol, not scorned, but praised instead. What is the reason for people to hate one sign of heritage and praise the other?

Victicrats

The first thing that separates the two is historical education. The Confederate banner is connected to the Civil War, which in turn is seen as a war to free the slaves. Other flags that stand for the same, like the stars and bars, are unrecognized. The U.S.flag, on the other hand, is seen as an almost religious emblem of a divine experiment in government.

Second, it is the perception of the flag and the society it stands for, which makes it different. Prince: “despite all the progress, disappointment creeps in at the edges, along with the feeling among many blacks that they are still not full-fledged members of society, that their history and their perceptions are not given equal weight or equal treatment.”[††] He admits, “Of course, blacks may be hearing things that aren’t there, but one wonders whether the southern traditionalists have a proper appreciation for the connotations their comments conjure up.”[‡‡]

Blacks still very much believe they are discriminated against, and they see this racism reflected in the Confederate flag.

But according to Larry Elder, black libertarian talk show host, racism on blacks is often wrongly perceived. He explains this unjustified perception in his books The Ten things you can’t say in America and Showdown. In the second book, he uses the term Victicrat, to describe someone who tends to lay blame with the outside world, and does not self-reflect.

“The Victicrat mentality says: you-owe-me. It says that forces conspire to pull me down and hold me back,” Elder explains. “Ignoring far more pressing issues, black leaders continue fighting against white racism as if conditions remain unchanged from those in the days of the Jim Crow South.”[§§] Those pressing issues include the high rates of crime and single mothers among African-Americans, but the NAACP aims its blame at white racism and its alleged emblems.

An example of perceived white racism is the issue referred to as Driving While Black. Elder: “True, the police stop more cars driven by black motorists. But when the police stop whites, they are less likely than black motorists to have drugs in the car. So, whites actually have more to complain about than blacks do. After all, when a white is stopped, he or she is more likely to be innocent than when a black is stopped! Where are the ‘white leaders’ screaming about DWW—Driving While White?”[***]

Some agree with Elder. “If you pass somebody with a Confederate flag—so be it. It’s part of history. Just keep going—keep liberating yourself,” says Angel Quintero, co-founder of a company called NuSouth (New South), and designer of a Confederate flag in black, green, and red—colors of Black Nationalism. “The Confederate flag is not stopping us from achieving anything. Bringing down the flag—what did we really gain?”[†††]

Pride

Indeed, nothing was gained by lowering the flag in the named states. The problems of black-on-black violence, high rates of single motherhood, and college drop-outs permeate parts of the African-American community. And the flag supporters are still proud of their heritage.

1974 did not only bring Randy Newman and his observation of racism. It also spawned two important works on American slavery: Fogel & Engerman’s Time on the Cross, and Eugene D. Genovese’s Roll, Jordan, Roll. Even though these are two very different books, contrived by very different methods, they have one important thing in common: they give opportunity to pride in African-American achievements during the hardships of slavery.

So, perhaps, blacks can be inspired by these two books, by African-American Studies and Black History months, to change a defeatist, hateful, Victicrat attitude into something positive. And let the Confederate Battle flag be raised again. Let it be seen as a sign of culture; let people look at it with pride, honoring their ancestry, as likewise people look at the American flag—and see, not just a symbol of 13 colonies and 50 states, or a past of slavery and Native-American genocide, but above all a land of hope, a land of the free, and home of the brave.

Aurora Station

“Aurora, founded in 1837,” lees ik, wachtend op de trein. Het is 4 juli 2011 en de lucht kringelt boven de straten van Illinois. Het is 30 graden en zelfs van op een bankje in de schaduw wachten krijg je het warm.

Het tijdschema op internet had aangegeven dat de trein elk uur rond het halve uur zou vertrekken, dus ik was op tijd vertrokken om de trein van half 12 te halen, gewapend met zonnebrand op de huid, een pet op mijn hoofd en een optimisme om op alle fronten met de zon te wedijveren. Op het station bleek de trein echter op zich te laten wachten en de roosters op het stationsgebouwtje verklaarden waarom: op major holidays (en Onafhankelijkheidsdag is vreemd genoeg een grote feestdag) reed de trein nog maar eens in de twee uur. Om 12:28 zou de volgende trein komen.

Vandaar dat ik zit te wachten op het bankje, terwijl er langzaamaan steeds meer mensen binnendruppelen. Ze kijken verbaasd naar het rooster en stellen me vragen. Ik, een buitenlander die voor het eerst op dit station—of om het even welk station—zit te wachten op een commuter train in Aurora, moet deze Amerikanen uitleggen hoe laat de trein komt, welk station dit is en of mensen wel of geen parkeergeld moeten betalen als ze hun auto er vandaag neerzetten. [1] Maar ook hoe ze aan een kaartje kunnen komen, want er is geen automaat en het gebouwtje waar je ze doorgaans koopt is dicht. Je schijnt kaartjes met een kleine toeslag in de trein te kunnen kopen.

Ik lees wat in Sylvia Wittemans Ik verzin dit niet, waarin ze komische observaties over Amerikanen doet en kijk naar de mensen om me heen: een gevarieerde mix met Aziatische, Europese en Afrikaanse voorouders, allemaal in hetzelfde schuitje op het perron, maar weinig grappigs of opvallends. Of het moet zijn dat vrouwen geneigd zijn om strakke, korte broekjes te dragen met slippers en mannen ruime, loshangende jeans met sportschoenen. Het zijn bekende beelden, voor mensen die zo vaak geconfronteerd worden met Amerikaanse (pop)cultuur.

Treinen

Als ik plaatsneem in de trein, kijk ik mijn ogen uit. Het is een dubbeldekker, maar in een compleet andere uitvoering dan bij ons: in het midden heeft de bovenste verdieping namelijk geen vloer, waardoor je eigenlijk aan weerszijden een soort balkon hebt, met enkele stoelen. De benedenverdieping heeft weliswaar bankjes, maar de rugleuning hiervan kan verplaatst worden, zodat je in plaats van achter- ook vooruit kunt rijden.

De conducteur is een dikkige man, vriendelijk met wit haar. Als ik niet beter wist, zou ik vermoeden dat dit het zomerbaantje van de Kerstman is. Hij vraagt waar je opgestapt bent en geeft je je kaartje, niet cadeau maar wel zonder toeslag, want de loketten zijn dicht en dan kun je vantevoren geen kaartje kopen. Wat een verschil met Nederland, waar alles geautomatiseerd is en zelfs kaartjes langzaamaan verdwijnen, zodat je altijd voorbereid geacht wordt te zijn. Ook op feestdagen en als loketten gesloten zijn.

Buitenlanders die het genoegen hebben om de Nederlandse taal op te vangen, schijnen voornamelijk onze g-klanken te horen, als een lange reeks opgehoeste rochels. Het Amerikaans wordt, op eenzelfde manier, aaneengeregen door een constant en schijnbaar willekeurig gebruik van “like.” Als ik cynisch was, zou ik me afvragen welke van de twee charmanter is, maar eerlijk gezegd heeft deze Amerikaanse tic ook wel iets komisch en ben ik als Nederlander gezegend, omdat ik het constante gehoest en geschraap van de keel niet meer hoor.

Grant Park en Millennium Park

Vanaf Chicago Union Station loop ik in een rechte lijn langs Jackson Ave naar Millenium Park, dat tegen Lake Michican aanschurkt. Omdat het treinstation in het centrum ligt, kom je meteen buiten tussen de wolkenkrabbers die de Amerikaanse stadsaanzichten altijd zo tekenen. Nu is Chicago ook nog bekend om de variatie in zijn gebouwen, dus als je de tijd neemt kijk je de helft van de tijd naar boven en naar contrasten in vormen en bouwstijlen (en de andere helft kijk je uit dat je niet van je sokken gelopen of gereden wordt). De straat wordt doorsneden door af en toe een verlaten straat of steeg met kenmerkende, zwarte brandtrappen en de L-track metro die boven je hoofd dendert in de Chicago Loop. De indrukwekkende gebouwen bieden veel fotomomenten, maar gelukkig ook een overvloed aan schaduw.

Eenmaal in Grant Park, aangrenzend aan Millennium, is het groen en prachtig en heet. Het biedt niet alleen een schitterend uitzicht op een oogverblindende skyline, er spuit bovendien een geweldige fontein om het plaatje te vervolmaken. Maar hoe verleidelijk dichtbij ook, een armlastige toerist hoeft van dit water geen verkoeling te verwachten, omdat hij meedogenloos onbereikbaar gemaakt wordt door een hekje. Gelukkig waait er af en toe een koele bries van Lake Michigan, die deze verleiding af en toe doet vergeten.

Temidden van alle superlatieven zit Saint-Gaudens’ Lincoln, alsof hij op me heeft gewacht om een praatje te maken over het leven en wat ons bezig houdt, over de liefde en hoe dat in je hoofd en hart gaan zitten. Lincoln, leven en liefde, hoofd en hart, ze komen perfect samen in deze omgeving en ik geniet van deze indrukken. Hoewel er niemand is om het op dit moment mee te delen, zouden veel gedachten er ook niet zijn zonder de thuisblijvers en zo is het toch een interactief geheel.

Even verderop, bij “the Art institute of Chicago” dansen kleine fonteintjes die wel toegankelijk zijn. Ik zoek ik verkoeling en eet wat bramen en een banaan. “Man, I love this town,” hoor ik The Weakerthans zingen, zonder de “arcing wrecking ball” die het voorgaande nietig verklaart. Te lopen in deze straten, door deze parken, met dit uitzicht, is waarom ik het fijn vind om, zo af en toe, terug te komen naar deze stad. Gisteren vroeg iemand, toen ik met een White Sox-petje op een Chicago Cubs-magneetje kocht, “so, which is it, do you like the Sox or the Cubs?” Ik had toen eigenlijk moeten zeggen: “Ma’am, I simply like Chicago.”

Het Millennium Park is eigenlijk veel bekender dan Grant Park, omdat daar de meeste attracties en beelden staan. Je hebt er de waterspuitende beelden, The Bean en kunstobjecten; kortom, een keur aan fotomomenten voor gretige bezoekers. “Just take the damn picture,” bijt een vrolijke vrouw haar talmende partner toe en ik neem de gelegenheid waar om vooral foto’s te maken van massa’s, mensen en de schitterende gebouwen om het park heen—maar kan een foto van mijzelf in The Bean niet weerstaan.  Tot slot koop ik een flesje Sprite aan een kraam en loop luid boerend weg, op weg naar het volgende park.

Lincoln Park

Onderweg, op Michigan Ave, bedenk ik me dat sommige mensen een bergwandeling maken, op zoek naar natuur. Dat lijkt me heerlijk, toppen bekijken op al dan niet geeffende paden. Nu is mijn wandeling er weliswaar een van toppen, maar dan van een andere orde: cultuur in plaats van natuur—architectuur, om precies te zijn. Ligt Chicago niet, zoals de vorige keer in de John Hancock observatory, aan mijn voeten, dan toch zeker wel onder mijn voeten terwijl ik doorloop.

Ik ben vermoeid en bezweet als ik aankom bij Lincoln Park, maar als ik richting het andere beeld dat Saint Gaudens van Lincoln maakte loop, weet ik dat het de moeite waard is. Het streng op bezoekers neerkijkende beeld blijft indrukwekkend om te zien, plechtige houding die de ernst van de situatie en de druk op zijn schouders destijds goed weergeeft. Het monument wordt afgemaakt door een halfronde muur en een mooie boompartij eromheen.

Terwijl ik naar het beeld sta te kijken, komt er een klein groepje mensen aangereden op Segways, met helmen en een gids. Die houdt een ingestudeerd standaardverhaaltje over Lincoln en vertelt  de toeristen dat dit beeld het best gelijkdende Lincolnbeeld is. Hij last een pauze in en ik maak van de gelegenheid gebruik om hem wat vragen te stellen over het Lincolnbeeld. Van de tweeling in Londen weet hij niks, maar hij weet me wel te vertellen dat het aanvankelijk de bedoeling was dat Grant Park gevuld zou worden met allerlei presidenten. De crisis van de jaren ’30 heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat de zittende Lincoln een eenzaam figuur zou blijven in het park.

Deze lincoln staat ook alleen, dus ik hou hem even gezelschap. Ik ga schuin achter hem zitten, in de schaduw en pak mijn boek, hoewel van lezen niet veel terecht komt. Ik kijk vooral om me heen, waar het park een rustige oase is in een drukke stad, een groen bad aan de voeten van de reuzen die gebouwen vormen. Het is een mooie hoek van Chicago, waar je zomaar vaker zou kunnen gaan zitten met een boek, op een mooie, zonnige dag in juli. Verder denk ik wat over Lincoln en geschiedschrijving, vakanties waar men dingen compleet anders ervaart en Amerikaan of toerist zijn.

Fireworks at Lake Michigan
Omdat ik in het centrum heb afgesproken met Megan, loop ik na een poosje weer terug. Dat doe ik niet via het drukke Michigan Ave of het strand, waarlangs ik op de heenweg liep, maar langs Dearborn Street. Dat is een stuk rustiger, er staan veel bomen die voor schaduw zorgen en de straat wordt gekenmerkt door prachtige huizen waar ik steeds weer bij stil sta om in me op te nemen.

Omdat ik me onderweg nog even laat ophouden door een WholeFoods, om fruit te kopen en te kijken of ze bepaalde veganistische koekjes hebben (die hebben ze niet; ze zijn kort daarvoor uit het assortiment gehaald), ben ik iets later dan afgesproken bij de Leeuwen van het Art Institute, maar Megan is al lang blij dat ik heelhuids aangekomen ben.

We lopen samen richting Lake Michigan, over een kunstzinnig kronkelende brug en praten wat over veganisme en respect voor meningen van andersdenkenden. Ze heeft gezegd dat ze zou proberen tijdens mijn verblijf veganistisch mee te eten, maar nu ze een hotdogkraam ziet kan ze zich nauwelijks aan die belofte houden. We zoeken een mooie plek in het gras en langzaamaan wordt het donkerder. Als het donker genoeg is barst het vuurwerk los: “fireworks at lake Michigan,” zoals Kanye West al zong.

Nadien proberen we de auto terug te vinden in de garage onder Millennium Park en rijden we terug naar huis. De snelweg wordt omringd door vuurwerk dat overal nog aan de gang is. Het is 4 juli, Independence Day, waarop Amerikaanse Britten de mensen over de oceaan vertelden dat ze lekker thuis mochten blijven, met het resultaat dat een zelfstandig Amerika gevormd werd. En dat mag best uitbundig gevierd worden.
- – - noten – - -

[1] Het station ligt namelijk op de rand van Naperville, maar is genoemd naar het aangrenzende Aurora. Station Naperville, dat ook op het schema staat, ligt 5 minuten verderop. Op zondagen hoef je geen parkeergeld te betalen, dus volgens mij geldt dat ook voor feestdagen, waarop het parkeerplein bijkans leeg is.

Op twitter heb ik mensen al eerder lastig gevallen met dit liedje, dat maar niet uit mijn hoofd wil verdwijnen, maar hier heb ik het nog niet geplaatst.

South Carolina heeft me eigenlijk al jaren gefascineerd, om de enorme rol die het gespeeld heeft rond de Amerikaanse Burgeroorlog. Met de prominente aandacht die het rond de voorverkiezingen gekregen heeft kan ik er eigenlijk helemaal niet meer omheen: ik wil er naartoe! Ik wil de eigenzinnige staat bezoeken waar ze wars waren (en weer lijken) van federalisme, langs historische plaatsen en gebouwen lopen, waar Fort Sumter beschoten is en waar de Hunley te water is gelaten, om 130 jaar later pas weer te worden opgevist. Dat soort dingen, maar ook gewoon omdat het Amerika is.

Ik moet nog maar zien of ik dat allemaal kan plannen, dus tot die tijd moet ik het doen met tripjes naar Carolina in mijn hoofd. En een daar over zingende Stephen Colbert.

The Colbert Report	Mon – Thurs 11:30pm / 10:30c
James Taylor & Stephen Colbert – “Carolina in My Mind”
www.colbertnation.com
Colbert Report Full Episodes Political Humor & Satire Blog Video Archive

 

En toen Stephen Colbert deze week ook nog de befaamde woorden “fiddle-dee-dee” sprak, ging ik spontaan mijn zondagmiddag besteden aan een zoveelste keer naar Gone with the Wind kijken. Dat Georgia weinig met South Carolina te maken heeft mag de pret niet drukken. En al mocht het dat, dan wijs ik met de beschuldigende vinger naar Stephen Colbert. Dankzij hem heb ik Carolina in my mind. De hele dag.

 

P.S. Herman “Stephen Colbert” Cain heeft in de voorverkiezingen nog 6.324 stemmen gekregen. Ben benieuwd of het genoeg is om Colbert alsnog een gooi te laten doen naar het Amerikaanse presidentschap.

Dirk Draulans’ Beagle Dagboek. Op reis naar de oorsprong van de evolutie, (Meulenhoff, 2010), 590pp. ISBN 9789085422631. €9,99 bij De Slegte.

“Niet iedereen heeft het talent om een goed boek te schrijven,” schrijft Dirk Draulans in zijn Beagle Dagboek (p177). Na 574 pagina’s gelezen te hebben, hoeft hij wat mij betreft niet te vrezen: dit is het boek dat ik geschreven wilde hebben. Het is een reisbeschrijving, geïnspireerd door de geschiedenis van een 19^e-eeuwse figuur, met komische en ernstige observaties  in een luchtig maar leerzaam geheel.

“Het is om te wenen hoe weinig mensen soms zien van de omgeving waarin ze vertoeven,” observeert Draulans (p130), maar daar heeft hij zelf geen last van. Draulans kijkt goed om zich heen, doet verslag van zijn indrukken en verweeft ze met een historische, biologische of geologische context, veelal gerelateerd aan de blijvende relevantie van Darwin. Op ieder stadium van de reis beschrijft hij op een boeiende en indringende manier dieren en natuur en zijn contact met mensen; en steeds weer komt naar boven, dat de invloed van mensen met (nieuwe) gebieden desastreus is geweest voor plaatselijke dieren- en plantenpopulaties. Of de (vele) wetenschappers en vrijwilligers die daarin verandering willen brengen daar nog toe in staat zullen zijn, betwijfelt de schrijver.

Het boek nodigt degenen die de serie nog niet gezien hebben om het wel te gaan bekijken en, ik vermoed, degenen die de serie wel al gezien hebben op tv om de dvd-box (of zelfs de luxe editie met boek, extra’s en poster voor boven je bed) te gaan bestellen op de vpro-site (€29,95).

Een kleine aantekening moet wel worden gemaakt, met betrekking tot de wens dat ik degene was die dit boek geschreven had: het boek ligt wel al, een jaar na verschijnen, in de ramsj bij De Slegte. Wat dat betreft hoop ik dat een boek van mijn hand toch beter gelezen wordt. Dan had Martin Bril het toch een stuk beter voor elkaar.

Oh yeah, I am a vegan and it’s because I think animals, as sentient beings, should be taken into consideration. They have needs and desires, and we are in a position to take those needs seriously. Therefore I think we should.

It’s not simply that we should treat them well, but I also think there is a combined instrumental and intrinsic value to life. This means that life is most valuable if it can be lived happily (instrumental value), but also that it cannot simply be used in calculations of adding or subtracting general happiness (intrinsic value).

Therefore I abstain as much as possible from animal products, so they won’t have to be kept or slaughtered for me. Slaughter, even if done kindly, remains involuntary (from the animals’ perspective), instrumental, and therefore a violation of an animal’s integrity.

Discussie

Laatst volgde ik op facebook een kleine discussie over vlees eten. Daarin kwam een jongen—laat ik hem Jan Petman noemen—met een argument op de proppen, dat toch best regelmatig naar voren komt als het gaat om het eten van vlees: dat het instinct, gewoonte, of natuurlijk is om te doen.

Hij deed dat weliswaar op een iets andere manier dan gewoon is, want hij wierp eerst een overeenkomst met vegetariërs op, om vervolgens van leer te trekken. Op die manier hoopte zich hij waarschijnlijk tussen de vegetariërs en de kiloknallende vleeseter in te manouvreren, om in beide gevallen buiten schot te blijven. Of hij wilde iedereen uitdagen, dat kan natuurlijk ook.

Idyllische pijl en boog

“I love meat, I hate the bio-industrie,” begon hij. “Het liefst zou ik elke dag lekker met m’n pijl en boog en speer een vers everzwijntje of hertje boven m’n aangezwengeld kampvuurtje hangen en m’n tjik wat noten en groenten laten zoeken.” Hij gaat door: “Moet ik nou, als van origine alleseter, me gaan omscholen naar vegetariër? De wereld staat op z’n kop. [...] vlees smaakt me veel te goed, en het is in m’n natuur om vlees te eten.”

In alles wat hij zegt, begroept deze Jan Petman zich op de natuur, alsof het daarmee het gewicht van vanzelfsprekendheid krijgt en geen nadere toelichting behoeft. Als iets natuurlijk is, luidt zijn verzwegen premisse, dan is het goed. Dat is vaak overtuigend, want we stellen ons bij natuur een idyllisch geheel voor, van kabbelende beekjes, dartelende hertjes en prachtig uitwaaierende loofbomen. Kijk maar naar de oersituatie die Jan schetst: hertje, speertje, vuurtje en smullen maar. “Vroeger in de oertijd was [vlees] een van de belangrijste voedingbronnen voor de mens,” vandaar dat hij het liefst met zijn gewillige en goed luisterend vrouwtje om een knapperend kampvuur zou zitten kauwen op een everzwijn.

Zelfs als we voor het gemak even negeren dat vlees in deze ongedefinieerde, geromantiseerde oertijden slechts af en toe werd gegeten, als de mannen weer een keertje gejaagd hadden, en dat mensen leefden van wat het land te bieden had aan vruchten, fruiten en noten, slaat dit oerargument nergens op.

Dijkdoorbraak

Ik hoef maar drie dingen met de letter T te noemen om te illustreren dat die geromantiseerde natuur helemaal niet vanzelfsprekend goed is: tandrot, tuberculose en tsunami’s. Over wateroverlast gesproken: de afgelopen dagen waren Tolbert en Woltersum in het nieuws, vanwege hoge waterstanden in de regio. Dijken stonden op overstromen of doorbreken. Dijken, onnatuurlijke hulpmiddelen van de mens om te voorkomen dat een kanaal, dat ook al aangelegd is omdat we de natuur niet goed vonden, zou overstromen.

Dat laatste laat zien dat veel van wat wij doen en zien al helemaal niet meer natuurlijk is, maar ook dat wij niet natuurlijk willen zijn en dat we de natuur op allerlei manieren aan onze eisen, verwachtingen, noodzaken hebben aangepast. Daarnaast was alles wat we deden in de oertoestand geheel anders dan nu: we hadden geen werk, geen geld, geen schrift, geen wiel, geen medicijnen, geen hygiëne, geen ananas, aardappel, rijst of graan, bananen waren nog groene, halfronde vruchten die niet waren doorgeteeld tot de gele fallussen die we nu kennen.

Constructies

Zelfs op het sociale vlak is er van alles aangepast aan het natuurlijke, omdat de oertoestand ons niet beviel. Zonder organisatie en afspraken zou je de “oorlogstoestand” hebben waarnaar John Locke verwees: een eeuwige strijd van mens tegen mens, zonder overkoepelend organisatieprincipe. Hoewel de situatie waarin autonome mensen op een moment hun soevereiniteit hebben afgelegd een theoretische constructie is, wijst het wel op de niet-natuurlijke functie van onze (georganiseerde) samenleving.

Dus als mijn oerdrift zegt dat ik een knuppel moet pakken om mensen, heel oerverantwoord, neer te meppen, mag dat niet, omdat de natuurtoestand aan alle kanten is ingebonden. We hebben ethische en praktische normen opgesteld die onze natuurlijke driften kanaliseren in een samenleving die min of meer functioneert. We stoppen verplicht voor een rood licht; we gaan verplicht naar school; we zijn niet geoorloofd te werken voor een bepaalde leeftijd (en mogen geen jongere mensen laten werken); we mogen bezit en levens van andere mensen niet afnemen. We hebben een bureaucratisch web verzonnen van rechten en plichten waar we ons allemaal aan dienen te houden.

Moeilijk doen

Met andere woorden, we vinden inmenging in onze oerdriften en de natuurlijke beginsituatie doorgaans geen enkel probleem. Immers, in de discussie die Jan Petman met enkele anderen voerde, maakte hij gebruik van internet, lezen en schrijven en zat waarschijnlijk in synthetische kleding in een bakstenen huis met centrale verwarming, allemaal betaald met geld waar hij voor gewerkt had. Waarom doen we dan zo moeilijk als het gaat om vlees eten en beroepen we ons plotseling op een soort instinct, een natuur? Deels, denk ik, omdat we altijd moeilijk doen over (nieuwe) grensgebieden van het recht. Rechten voor zwarten waren belachelijk; rechten voor kinderen slecht voor de economie; rechten voor vrouwen voortgekomen uit hysterie en oestrogeenhormonen.

Nu deze voorbeelden breed geaccepteerd zijn en we aankomen bij rechten voor dieren, wordt dat confronterend en lastig, want dan moeten we weer kijken waarop we onze toekenning van rechten baseren. Mensen voelen zich aangevallen in hun vrijheden, of vinden het moeilijk om gewoontes los te laten, en gaan hun lusten rationaliseren met bijvoorbeeld het eeuwenoude argument dat iets natuurlijk zou zijn. Een argument dat bij geen van de andere grensgebieden (nog) valide gevonden wordt.

Gekke filosoof

Op een gekke, filosofische manier zou je kunnen zeggen dat onze voortdurende strijd met wat natuurlijk is, ook voortkomt uit onze natuur. Op die manier komt het natuurlijke helemaal niet overeen met hoe de mens vroeger leefde, maar is het aanpassen van ons gedrag aan de omstandigheden bij uitstek natuurlijk! En als het gaat om de aanpassing van de mens om vegetariër te worden is de voortschrijding aan te raden, niet om de reden dat het natuurlijk is, maar omdat er een gedegen (ethische) argumentatie aan ten grondslag ligt.

We hoeven geen wezens te doden of te laten lijden. Welk argument kan daar nou tegen op?

P.S. Denk ik op deze manier discussies te winnen of mensen te overtuigen? Natuurlijk niet, maar soms is het genoeg om mensen te laten nadenken. Zou dat gelukt zijn, of zouden de oerdriften toch de overhand houden? Ik weet het niet, maar ik moet denken aan een citaat van Arnon Grunberg: “het laatste wat sterft is hoop.”

Het eerste boek van dit jaar is gelezen: A clash of kings, van George R.R. Martin. Na A game of thrones is dit het tweede deel van  “A song of ice and fire,” een serie waarvan het einde nog niet in zicht is. In het eerste deel wordt een spanning tussen families uitgewerkt, die elkaar de heerschappij over “de zeven koninkrijken” van het continent Westeros niet gunnen; in dit tweede deel komt die spanning tot uiting en raken de families slaags. Martin laat de lezer bovendien kennis maken met nieuwe families, die in het verleden overwonnen zijn of trouw hebben gezworen aan de voornaamste mededingers naar de troon. De loyaliteit binnen deze bondgenootschappen blijkt nogal breekbaar, zodat geen enkele ontwikkeling voorspelbaar is en de uitkomst van veldslagen nooit van tevoren vast staat.

De ene hoofdpersoon is interessanter dan de ander, maar hun aanwezigheid op verschillende plaatsen binnen het geheel is zo essentieel, dat de verhaallijnen allemaal blijven boeien. Bovendien veranderen de omstandigheden soms zodanig, dat je sympathie voor verschillende personen nogal eens kan schommelen. Martin beschrijft de beraadslagingen en overwegingen van beide kampen, zodat ik me menigmaal heb afgevraagd welke beslissing ik genomen zou hebben, als ik in zo’n situatie terecht zou komen. Met andere woorden: als lezer word je in het verhaal betrokken en kun je nauwelijks loslaten.

A game of thrones en A clash of kings zijn nogal forse boeken (807 en 969 pagina’s), maar ze vervelen geen moment. Nu het boek uit is en ik  deel drie van de serie, A storm of swords, uit de kast heb gepakt om te lezen, blijkt dat nog dikker te zijn. Ik zet het terug. Dat heeft niets met de inhoud of omvang te maken, maar alles met andere boeken die ik nu ga lezen. Bovendien heeft het geen haast: de serie voorlopig toch nog niet afgerond.

Ieder jaar houd ik bij welke boeken ik gelezen heb en vervolgens post ik ze hier, met soms een enkele opmerking over hoe veel boeken per week of bladzijden per dag dat zijn geweest. Nu las ik deze week een weblog van Alicia, waarin ze per boek ook bespreekt wat ze ervan vond of wat voor indruk het op haar gemaakt had, en dat leek me een leuk idee.

Hoewel het dit jaar niet zo veel boeken zijn als voorheen, is het een beetje te veel van het goede als ik elk boek dat ik gelezen heb ga bespreken.

1) Richard N. Current, The Lincoln nobody knows.

Weliswaar geschreven in 1958, maar voor mij nog altijd van belang in de Lincolnliteratuur. Het is een verzameling essays over allerlei onderdelen in het leven van Lincoln, op een serieuze, maar luchtige manier geschreven. Mensen zijn niet snel geneigd boeken over oude presidenten van Amerika te lezen, maar als ze er dan toch een zouden gaan lezen, dan raad ik dit boek aan. Erg fijn!

2) Rory Freedman & Kim Barnouin, Skinny Bastard: a kick-in-the-ass for real men who want to stop being fat and start getting buff .

Er zijn mensen die zeggen dat ze veganist zijn geworden na het lezen van “Skinny Bitch.” Dit is de op mannen gerichte versie van dat boek en ik ga er vanuit dat in beide boeken ongeveer hetzelfde staat. De vrouwen hanteren een betweterige toon, als een soort drilsergeant die in je oor schreeuwt hoe het moet, wat een slappeling je bent als je dat niet doet en dat je vooral niet moet zeuren. Geen gezeik, gewoon veranderen dat patroon. Het zal een manier zijn die werkt voor bepaalde mensen, voor andere mensen zal het een afknapper zijn, waardoor de boodschap geheel verloren gaat. Wat dat betreft komt nummer 23) toch een stuk beter uit de verf.

3) Catherine Clinton, Mrs. Lincoln: A life.

Mijn hemel, wat heb ik genoten van dit boek. Ik hou van vriendelijke uitweidingen over personen, waardoor je beter snapt hoe die (historische) persoon in elkaar steekt (of stak). Mary Lincoln wordt in een context geplaatst, waar ze nooit goed uit de verf is gekomen: ze was intelligent, ambitieus, hoog opgeleid en probeerde op haar eigen wijze te voldoen aan alle eisen die de wereld aan haar stelde. Ze ontvluchtte het Zuiden, omdat ze in die regio eigenlijk al getrouwd had moeten zijn. Toen ze in de steden in het Oosten aankwam, werd ze versleten voor een onbeschaafde plattelandsvrouw uit het Westen, ondanks verwoede pogingen om alles toch goed te organiseren. Er groeit een bewondering, maar ook een medelijden met de vrouw van Lincoln.

Daarbij moet wel worden aangetekend, dat de historiografie van mevrouw Lincoln ongeveer verdeeld kan worden in twee kampen: zij die haar bewonderen en zij die haar verguizen. Een middenweg lijkt nauwelijks te bestaan. De auteur van dit boek, Catherine Clinton, valt binnen het eerste kamp en doet haar uiterste best—”she’s bending over backwards,” in goed Nederlands—om de dingen die wel degelijk aangeven dat Mary gek werd, te ontkennen, negeren of verbloemen. Als ze halsoverkop de trein moet pakken omdat ze denkt dat haar zoon dood is, terwijl haar verzekerd wordt dat er niks aan de hand is, dan is dat gek. En dat is maar één voorbeeld. Desondanks heb ik deze biografie, zoals gezegd, met zeer veel plezier gelezen en blijft dit een fijn boek om te lezen—vooral in de heerlijke paperbackversie.

4) Dennis W. Brandt, Shattering the truth: The slandering of Abraham Lincoln.

Dit boek is voornamelijk geschreven als reactie en rectificatie van de boeken van Thomas DiLorenzo, The Real Lincoln en Lincoln Unmasked. Hoewel het geschiedkundig nauwkeurig in elkaar zit en niets heel laat van de gebakken lucht van de Neo-confederates, vrees ik dat het een futiele poging is. Een reactief boek komt al snel zeurderig over, zeker als het vol verve de status quo verdedigt die de lezers van DiLorenzo niet vertrouwen. Voor mij was het echter een verademing en een welkome aanvulling op de discussie.

5) Peter Lanser, Portretten van veganisten.
6) Rob Wijnberg, Boeiuh! Het stille protest van de jeugd.
7) Harriet Beecher Stowe, Uncle Tom’s Cabin; or, life among the lowly.

Als geïnteresseerde in slavernij, de Burgeroorlog en de ideeëngeschiedenis van 19e-eeuws Amerika, zou ik dit boek eigenlijk al vaker gelezen moeten hebben. Gelukkig kan ik nu zeggen dat ik het gelezen heb (nog vóórdat ik de verfilmingen bekeek!) en ik ga het graag herlezen. Het taalgebruik en ideeën hebben me geraakt, zelfs al ben ik het helemaal niet eens met de (christelijke) sentimenten in het boek. Er staan niet mis te verstane aanklachten tegen de slavernij in, naast promoties van een diep religieus leven. Het is niet verwonderlijk dat dit boek zo’n belangrijke rol gespeeld heeft in de houding van Noord tegenover Zuid en de emotionele connectie die mensen kregen met slavernij—iets dat voorheen toch vooral afstandelijk en theoretisch was.

Ik vraag me af of zo’n pamflet ook dieren geschreven zou kunnen worden, of wellicht al is geschreven. Animal Liberation en Dieren eten zijn aardige voorbeelden van teksten, waardoor mensen geraakt zijn en verandering willen brengen in de handel in dieren. Ik ben benieuwd of die ook naast elkaar gelegd (zullen) worden in beschouwingen.

8 ) Sheridan Hay, The secret of lost things.
9) D.H. Lawrence, Studies in classic American literature.
10) Roy Morris Jr, The Better Angel. Walt Whitman in the Civil War.

Ik schreef al eens een column over dit boekje, waarin ik het de hemel in prees, zowel de inhoud als de vorm. Het gaat over Walt Whitman, de druk die zijn aanvankelijke schrijverssucces en daarop volgende falen met zich mee bracht, maar met name over hoe hij zieken bezocht tijdens de oorlog en hoe hij jongens troostte die eigenlijk lagen weg te kwijnen, brieven schreef aan ouders of geliefden aan het thuisfront. Dat alles wordt met zo veel genegenheid geschreven, dat je bijna niet anders kunt dan van de man gaan houden. Zelfs al kun je verder niks met zijn destijds vernieuwende schrijfstijl (behalve zijn “O captain, my captain”).

Als ik dit boek in mijn handen heb, speel ik met de bladzijden, laat ze ritselen door mijn vingers en laat mijn handen glijden over de kaft. Het is zacht, de afmetingen en het gewicht zijn precies goed. Klink ik nu als een vies, oud mannetje? Het zij zo.

11) A. Lammers, De jachtvelden van geluk. Reizen door historisch Amerika.
12) Charles Groenhuijsen, Amerikanen zijn niet gek. Over Bush en baseball, misdaad en miljonairs, kerken en casino’s, porno en politiek.
13) Maarten ‘t Hart, De vrouw bestaat niet.
14) Connie Palmen, Het weerzingwekkende lot van de oude filosoof Socrates.
15) R.C. Sproul, Je geloof verdedigen.

Steeds weer pak ik dit soort werken op, op zoek naar de vraag welke argumenten overtuigend zijn om in god te gaan geloven. Des te meer ik lees over evolutie en astronomie, klinken met name natuurwetenschappelijke argumenten me steeds onzinniger in de oren. Alsof apologeten (mensen die doen aan geloofsverdediging) genoeg hebben aan een theologische onderbouwing en de lekenobservatie dat de wereld om ons heen een bepaald ontwerp in zich lijkt te hebben. Voeg daar een snufje “we weten of snappen niet hoe en waarom iets het geval is” aan toe en je hebt het recept om een vooraf bepaald geloof bevestigd te zien. Sproul vindt namelijk ook nog, dat niet zomaar een godsgeloof verdedigd moet worden, het moet ook nog specifiek het geloof in de christelijke god zijn, want dat is het enige zinnige geloof. Natuurlijk is dat weer het gevolg van zijn beginsituatie, waarin hij al gelooft in zonde en de noodzaak van jezus’ genade. Geloof je niet in “zonde,” dan kom je tot heel andere conclusies.

16) Evert de Bruin, Marx in 90 minuten.
17) Jake Halpern, Was ik hier maar nooit gaan wonen.
18) Carl Sagan, The varieties of scientific experience. A personal view of the search for god.
19) Christie Hofmeester, Meestal vergaat de wereld om 9:00uur.
20) Jerry A. Coyne, Why evolution is true.

Net als Richard Dawkins’ The Greatest Show on Earth, legt dit boek punt voor punt de bewijzen voor evolutie uit. Niet de fossielenvoorraad is het voornaamste bewijs, maar het feit dat levensbomen (dus de vertakking van soorten vanaf het ontstaan tot nu) van fossielen, microbiologie, en andere gebieden allemaal naadloos over elkaar heen vallen. Dit boek zou iedereen moeten lezen, voordat er gepraat gaat worden over evolutie en “intelligent design” (oftewel een schijn van ontwerp in de wereld).

21) Sylvia Witteman, Ik verzin dit niet. Avonturen in een Amerikaanse buitenwijk.
22) Edward Steers, jr., Lincoln Legends. Myths, hoaxes and confabulations abssociated with our greatest president.
23) Bob & Jenna Torres, Vegan Freak. Being vegan in a non-vegan world.

Dit boek is een uitleg over de betekenis, invulling en noodzaak van een veganistische levenswijze. De auteurs stellen dat veganisme niet zomaar een dieet is, maar een ethische filosofie, een houding, die logische gevolgen heeft voor de invulling van je leven. Anders dan Skinny Bitch is dit geen betweterig boek, hoewel het misschien wel zo kan overkomen op mensen die zich met hun eigen inconsistente voedingspatroon geconfronteerd voelen of die zich niet kunnen vinden in de logica achter het veganisme. Misschien ben ik al te ver heen in de filosofie om me nog goed te kunnen inleven in mensen die heel anders denken, maar ik vind dat het veganisme toch betere basisargumenten heeft dan bijvoorbeeld het theïsme.

Voor iedereen die geïnteresseerd is in het begrijpen van veganisme, hetzij actief of passief, is dit echt een aanrader.

24) Lierre Keith, The Vegetarian Myth. Food, justice and sustainability.

Om toch te voorkomen dat ik mijzelf verlies in mijn eigen filosofie, heb ik dit boek gelezen, waarin verschillende veganistische aannames worden bekritiseerd. Consequent respect voor leven is onmogelijk, beweert Keith, want voedsel en leven hebben altijd te maken met dood: als je oogst dood je dieren; als je mest gebruikt zit daar bloed van dieren in, om maar te zwijgen van de aanwezigheid van dieren om die mest te produceren. Ook de oplossing van het wereldvoedsel(verdelings)probleem wordt de grond in geboord, omdat de wereld uitdroogt en de grond uitgeput raakt van zo’n eenzijdig gebruik door landbouw. Niet vlees eten is het probleem, stelt de auteur, maar dat we ooit überhaupt landbouw zijn gaan gebruiken, dáármee is alle ellende begonnen. Verder wordt het gezondheidsargument helemaal afgeknald: veganisme is slecht voor je, sojabonen zijn eerder giftig dan gezond en vlees bevat veel betere voedingsstoffen en belangrijke vetten.

Er zijn nogal wat kanttekeningen te plaatsen bij het verhaal van de gefrustreerde mevrouw Keith—zo is haar bronnengebruik nogal beperkt en eenzijdig, worden alternatieve manieren van duurzame landbouw genegeerd en rammelt het filosofisch aan alle kanten—maar als hersengymnastiek, om te voorkomen dat je gaat navelstaren, is het boek uiterst bruikbaar.

25) Sofja Tolstaja, Een zuivere liefde
26) L.N. Tolstoj, De kreutzersonate

Tolstoj is een meesterschrijver. Toen ik hoorde dat zijn vrouw Sofja nogal boos was geworden over De Kreuzersonate en daar een reactie-roman op geschreven had, namelijk Een zuivere liefde, wilde ik beide boeken lezen en kijken hoe ze zich met elkaar vergeleken. Ook al beweert de vertaalster anders, Sofja verdient wat mij betreft geen plaats in de Russische canon; ze is bij lange na niet de grote schrijver die Lev was, maar toch is haar novelle leuk om in combinatie te lezen met de roman van haar man. Wel raad ik geïnteresseerden aan om eerst haar werk te lezen en dan het zijne, omdat Een zuivere liefde in de omgekeerde volgorde nogal tegen kan vallen en zelfs een soort zeurderig vrouwenromannetje kan worden.

27) Marlen Haushofer, De wand
28) H.M. van den Brink, De dertig dagen van Sint Isidor (over stiervechten)
29) Rob Wijnberg, En mijn tafelheer is Plato. Een filosofische kijk op de actualiteit
30) Brad Herzog , Turn left at the Trojan horse. A would-be hero’s American Odyssey
31) Jac. Swart (red.), DEC’s in discussie. De beoordeling van dierproeven in Nederland
32) Christian Parmentier,  Het dier en zijn mensenrechten.
36) Christian Parmentier, De luis in de pels. De dubieuze moraal van de dierenrechtenorganisaties.

Wat Lierre Keith gedaan heeft met veganisme, dat heeft Parmentier geprobeerd te doen met dierenrechtenorganisaties, met name in België. Zijn twee boekjes zijn interessant om dezelfde reden, maar lijden aan een gebrek aan fundamentele argumentatie. De schrijver beroept zich voornamelijk op de huidige toestand en een onderbuikgevoel dat zich van nature afzet tegen andere ideeën. Hij zegt het niet letterlijk, maar zijn feitelijke argumentatie komt neer op: “wat zijn het toch rare mensen, ze vinden onze gewoontes raar.” Zelfs als filosofen als Singer en Regan boeken vol geschreven hebben over de argumenten voor vegetarisme, doet hij ze nog steeds zonder onderbouwing af als onzin, gewoon omdat we dat nu eenmaal vinden.

Waarom lees ik zulke boeken dan? Omdat ik niet wil dat mijn filosofie ook zo gewoon wordt, dat ik andermans argumenten afdoe als onzin, gewoon omdat ik dat nu eenmaal vind.
33) John Allen Paulos, Irreligion. A mathematician explains why the arguments for god just don’t add up.
34) Anje Hermans, Kleine vonk, groot vuur. Van idealiste tot terroriste en terug.
35) David Robertson, The Dawkins Letters. Challenging atheist myths.
37) Victoria Braithwaite, Do fish feel pain?.

Dit is een boek over onderzoek dat gedaan is naar pijnervaring bij vissen. Dat hebben ze nauwkeurig geprobeerd te doen, door uit te sluiten dat handelingen van vissen louter reflexen zijn. Het blijkt dat vissen inderdaad pijn ervaren. Sommige soorten hebben zelfs deductieve vermogens die driejarige kinderen nog niet hebben. Persoonlijk hou ik van een dergelijke, nauwkeurige onderbouwing, al kan ik me voorstellen dat veel mensen het droge kost zullen vinden. Dat de auteur vervolgens heel voorzichtig is over “samenwerking” met vissers, omdat die zich intensief zouden bezig houden met water- en natuurbeheer (omdat dat beter is voor vissen en dus voor vissers), valt me overigens wel weer flink tegen. Het klinkt naïef, want mensen houden zich op die manier alleen maar minimaal met welzijn bezig (streven naar een soort “optimaal” welzijn van dieren, niet naar een “maximaal” welzijn van dieren); het klinkt bovendien als goedkeuring van het idee dat dieren alsnog door ons gebruikt mogen worden, als daar maar wel iets tegenover staat. (Ach, wat is een haak door je bek, als je wel een populatie vissen hebt?) Voor dierenwelzijnsliefhebbers is het toch een belangrijk boek, denk ik, omdat je veel leert over de fysiologie en pijnervaring van vissen, maar ook over hoe tegenargumenten te pareren.
38) Paulo Coelho, Veronica besluit te sterven.
39) Jan de Koning, Bestaat God? Een filosofische beschouwing.
40) Klaas Hendrikse, God bestaat niet en Jezus is zijn zoon.
41) George R. R. Martin, A game of thrones.

Peter aan de fantasy? Jazeker! Ik heb al eens de Mistborn-trilogie van Sanderson gelezen en dat vond ik mooi geschreven, ook al hield ik niet zo van het laatste deel waarin alle puzzels wel heel vlot op hun plaats vielen (net als de laatste 100 pagina’s van De ontdekking van de hemel, als ik mij niet vergis. Daar lijk ik bij Martins “Song of fire and ice” serie niet bang voor te hoeven zijn. Hij heeft inmiddels 5 delen geschreven en een veel gehoorde kritiek is dat hij de plots maar niet naar elkaar schrijft. Het is een oeverloze uitwerking van een fantasiewereld met steeds maar meer karakters in steeds meer families. Eerlijk gezegd vind ik het prachtig.

Het boek (net als de tv-serie) zit vol intrige, menselijk vernuft en bedrog. Niets is wat het lijkt en niets ontwikkelt zich zoals je verwacht. Elke familie heeft zo zijn sterke en zwakke punten, zijn sympathieke of minder vriendelijke personen, maar het verhaalt blijft boeien. Zelf ben ik inmiddels  bijna door boek 2 heen en kan ze moeilijk neerleggen. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar de rest van de boeken. En naar de nieuwe tv-serie.

Dat komt allemaal nog wel in 2012. Kijken hoe veel ik dit jaar lees.