Fourscore and Seven Books

Er zijn nieuwe koekjes van LU op de markt en ze zijn veganistisch! Het gaat om de Time Out Robuuste koeken, die verdacht veel lijken op groot uitgevallen chocolate chip cookies (maar dan dus zonder stukjes dier).

Te koop bij de Albert Heijn en Jumbo in twee varianten: Chocolade en Amandel & Chocolade.

Een ander, reeds bekend, plantaardig verantwoord koekje was het plattelandskoekje; of, in hip Engels, the “country cookies.” Allemaal even lekker, zeker als je niet houdt van het cliché dat alle veganisten dun zijn. Er is ook voor ons herbivoren veel lekkers op de markt.

Andere zoete dikmakertjes worden [hier] genoemd. Ik zou zeggen: eet smakelijk!

Impulsieve keuze

In een eerdere weblog heb ik het al over de veganistische levensstijl gehad, die me weliswaar consistenter maar tegelijkertijd buiten bereik leek—omdat ik er te gemakzuchtig voor ben. Inmiddels ben ik alweer enkele dagen onderweg in een maand waarin ik probeer me wel aan een dierproductvrij dieet te houden. De keuze hiertoe was tamelijk impulsief, nadat de vraag mijn hoofd doorkruiste of het werkelijk zo moeilijk was en of ik dat niet eerst zou moeten proberen en ondervinden om daar een realistische inschatting van te maken.

Daar heb ik niet meteen een lastige maand in de nabije toekomst voor gekozen (oktober of december, als ik waarschijnlijk enkele dagen bij familie of vrienden ga eten), maar een maand waarin ik voornamelijk thuis eet en dus voornamelijk zelf eventuele moeite zou moeten doen.

Lastig

Dat illustreert eens te meer mijn reserveringen bij het veganisme en de voornaamste reden waarom ik me er nooit eerder aan gewaagd heb: dat het lastig is, voor mijzelf (met mijn voorkeur aan gemakkelijke consumptie en maaltijden) maar ook voor anderen, die plots gelimiteerd worden in hun opties en gedwongen worden etiketten te lezen om na te gaan wat allemaal dierlijke producten bevat. Met dat laatste is op zich niets mis (omdat het verbreden van bewustzijn geen kwaad kan), ware het niet dat iets aan de ander wordt opgelegd—ofwel de verplichting of de optie om dan maar niet bij de ander te eten.

Deze gedachte vindt haar echo in de reactie van anderen, die de nadruk leggen op wat je niet meer mag eten, het strenge element en het sociaal-beperkende omdat anderen er nu eenmaal niet gewoon zijn rekening mee te houden. Ook restaurants en vooral snackgelegenheden zijn vaak niet voorzien op zo’n strict dieet—vegetarisme gaat nog, dan gooi je er vaak kaas of een eiwitrijke burger tegenaan, maar veganisme is blijkbaar te zeldzaam (volgens een schatting van de Nederlandse Vereniging van Veganisten, zo’n 16.000 in Nederland).

Het is echter de vraag, of dergelijke afwegingen van (licht) ongemak uiteindelijk kunnen of mogen opwegen tegen het ethische uitgangspunt dat ten grondslag ligt aan het dieet. Daarbij begrijp ik heus dat niet iedereen het principe van (verregaande) dierenrechten aanhangt, ook niet de vrienden en familie die eventueel met ongemakken worden geconfronteerd, maar de veganist is degene die bij zichzelf te raden gaat of dat ongemak van de ander nog relevant (genoeg) is—en des te meer ik denk over consistentie, des te meer ik het me afvraag.

Beperkte maaltijd

Een andere reactie, die volgens mij in het collectieve gedachtegoed van de maatschappij en dus ook bij mij leeft, is dat veganisme helemaal niet gezond is. Dat heeft volgens mij veel te maken met ons beperkte beeld van eten. Zelfs nu onze supermarkten en restaurants verrijkt zijn met een veelvoud aan culturele invloeden van alle continenten, heb ik het idee dat we ons bord nog steeds in drie vlakken verdelen. Die hoeven niet meer noodzakelijk vlees, aardappels, groenten te bevatten, maar dan toch vlees, rijst/couscous/pasta/noedels, groenten. Als vegetariër eet je al geen vlees, maar daarvoor is er nu een keur aan burgers in de schappen, gevuld met kaas, eiwitten, vitaminen en andersoortige smaakmakers. Op brood eet de vegetariër weliswaar geen ham, salami of filet Americain, maar kaas of hagelslag. Dat is allemaal al even wennen, maar het is nog overzichtelijk.

Het verhaal van de veganist wordt weer een stuk lastiger. In deze visuele informatiesamenleving zou ik eigenlijk een animatie moeten invoegen, waarbij per dieet—omnivoor, vegetarisch, veganistisch—steeds meer voedingsmiddelen van het bord verdwijnen: eerst zie je alles, dan verdwijnt de plak ham, en bij de veganist kun je ineens geen brood, boter, vlees, kaas of chocoladehagel eten! Wat blijft er dan in hemelsnaam nog over om te eten?

Appeltje eitje?

Een aardig advies voor beginnende vegetariërs en veganisten van de site “biteback” luidt, dat je niet te moeilijk moet denken: “vervang dierlijke producten zoals bouillon gewoon door plantaardige bouillon, gehakt door sojagehakt … roerbakvlees door seitan of vegetarische tofuroerbakreepjes” etc. In veel gevallen kan de samenstelling van je menu zonder veel moeite grotendeels hetzelfde blijven. Het probleem is, dat de meeste mensen geen kaas gegeten lijken te hebben van wat er zoal in voeding zit en de vele mogelijkheden die er buiten onze gewoontes om zijn.

Als je net begint met nakijken van de dingen die je normaal eet, lijkt het alsof er geen etenswaren zijn zonder dierlijke producten. Alles bevat dierlijke eiwitten, vetten, bindmiddellen, zuivel, of ei. Zelfs plantaardige boter is verrijkt met vitamine D3, van dierlijke komaf. Soms is het lastig om alles na te kijken en bij twijfel helpt navraag in de winkel ook niet altijd. De verkopers, hoe vriendelijk en welwillend ook, weten vaak niets of weinig over de producten die ze verkopen. Of bepaalde soorten brood en boter veganistisch waren konden ze me niet vertellen.* In alle eerlijkheid moet ik bekennen, dat het feit dat ik de vragen stelde ook alleen maar illustreert dat ikzelf allesbehalve goed geïnformeerd ben. Die informatie is met het lezen van de verpakking of het zoeken op internet echter redelijk snel gevonden.

Er was bij mij niet alleen tunnelvisie met betrekking tot de algemene maaltijdindeling, maar ook tot de geijkte producten van mijn boodschappenlijstje. Met het verbreden van mijn blikveld, is gebleken dat er wel degelijk veel diervrije etenswaren zijn—niet alleen in de biowinkel, maar ook bij de verschillende supermarkten in de buurt. Zo heb ik nu verschillende soorten smakelijk broodbeleg ontdekt, eet ik biologisch brood van de Albert Heijn, smeerboter en soja-yoghurt van de Jumbo. Er schijnt zelfs een diepvriespizza genaamd Marinara te zijn bij de Albert Heijn, maar nu die vooralsnog voortvluchtig is, kan ik ook eenvoudigweg een verse pizzabodem halen en dan zelf bedekken met groente, fruit en champignons.

Effectieve opname en gezondheid

Overigens moet bij het bovenstaande wel aangetekend worden, dat de bepalende factor van het eten niet zozeer uiterlijke kwantiteit (1 vegaschnitzel voor 1 karbonade) is, maar de innerlijke kwaliteit: de hoeveelheid in- en opgenomen voedingsstoffen. Als je bovendien bedenkt, dat de effectieve inname van dierlijke voedingsstoffen vaak groter is dan plantaardige, zou je juist meer (in kwantiteit) moeten eten eten voor eenzelfde kwaliteit.

Uiteindelijk is het belangrijkste echter niet dat de in- en opname van voedsel en voedingsstoffen bij een dieetverandering gelijk blijft, maar dat ze gezond is. Het is goed mogelijk, dat het niet-veganistische dieet zorgt voor een overcomplete en dus functieloze inname van stoffen (dat kan een teveel aan vetten, suikers, maar ook vitamines zijn). Daar is in het Westen al snel sprake van (met name als het gaat om suikers, zout, eiwitten en vetten), waardoor—en dat is essentieel—een geringere hoeveelheid uitstekend gezond kan zijn.

We worden, wat dat betreft, nogal beperkt door onze obsessie met het vleesgerichte eetpatroon. In dat licht zie ik ook een opmerking die een veganistische vriendin maakte over mijn concentratie op voedingsstoffen en vitamines: zij let eigenlijk alleen specifiek op haar inname vitamine B12, omdat ze, zonder bijzondere moeite te doen, helemaal geen tekort heeft aan ijzer, eiwitten of calcium. Het is, kortom, helemaal niet nodig om constant paniekerig met de rekenmachine aan de slag te gaan—tenzij je eetpatroon onvoldoende evenwichtig is, natuurlijk.

Bewustwording

Het loslaten en verandering van gewoontes is al genoemd in een vorige weblog, waarbij bewustwording van oude patronen een belangrijke rol speelt. Dat geldt niet alleen voor persoonlijke routines, maar ook om brede, maatschappelijk gedragen overtuigingen over eten. Dat kost in het begin moeite, maar naar mate te tijd vordert wordt de gewoonte vervangen en wordt het al makkelijker.

Een van mijn gewoontes die allicht zal veranderen, is die van het gemakzuchtige eten—samengestelde klaarmaakmenu’s en maaltijdsalades, maar ook de meeste pizza’s of ovenhapjes en snacks, zijn nu eenmaal niet veganistisch. Het gevolg is waarschijnlijk, dat ik veel gevarieerder zal gaan eten, meer zelf zal koken en meer groenten en fruit binnen zal krijgen. Eerlijk gezegd lijkt zo’n persoonlijke ontwikkeling me zo slecht nog niet—zo lang het uit overtuiging gebeurt en niet verandert in een obsessie.

Mensen zullen opmerken dat ik nog steeds op leren schoenen loop (of op een verenkussen slaap). Mijn veganisme is dan ook incompleet, omdat ze alleen mijn dieet en niet mijn levensstijl omvat.** Dit experiment was aanvankelijk ook meer bedoeld als een poging een maand veganistisch te eten, dan een maand proberen veganistisch te eten—een subtiel verschil, dat voortkwam uit de observatie van mijn vorige weblog: “Vooralsnog lig ook ik te lekker om overeind te komen.” Nu ik mijzelf echter heb ondergedompeld in de praktijk, lonkt de consistente invulling van mijn ethiek.

Als blijkt dat het veganisme makkelijk vol te houden is, wordt het misschien wel steeds meer iets waar ik mijn ei in kwijt kan en is dat niet, uiteindelijk, het hele eieren eten?

- noten –

* De eerste reactie van mensen is overigens dat je waarschijnlijk allergisch bent voor producten die in, bijvoorbeeld, brood zouden zitten. De gedachte komt schijnbaar niet in ze op, dat een veganistisch dieet meestal een (ideologische) keuze is.

**Eerst wilde ik zeggen dat ik geen veganist bén, maar dat is bij nader inzien het ontzeggen van een bewust gekozen levensstijl, op een wijze die mijzelf altijd tegenstaat als mensen me vragen of ik, in mijn vegetarische hoedanigheid, wel vis, kaas, of zuivel mag eten. We leven in een vrij land, dus ik mag al die dingen eten; ik kies er echter voor om het niet te doen.